Endometriose is een aandoening waar wereldwijd veel vrouwen mee te maken krijgen. Het treft vooral vrouwen tussen de leeftijd van 25 en 40 jaar. De diagnose laat vaak lang op zich wachten, omdat de klachten regelmatig worden afgedaan als ‘normale’ menstruatiepijn. Endometriose kan heftige menstruatieklachten veroorzaken, maar schijnt ook invloed te hebben op de vruchtbaarheid, de spijsvertering en zelfs de mentale gezondheid. Hoewel de exacte oorzaak van endometriose nog niet volledig bekend is, lijkt hormonale disbalans een belangrijke rol te spelen.
Disclaimer: Wij delen geen medisch advies. Deze tekst is bedoeld voor educatief inzicht en inspiratie voor het creëren van dagelijkse gewoonten voor een gezonde levensstijl. Indien je klachten hebt, raden we je aan je huisarts of specialist te bezoeken. Jouw gezondheid is belangrijk, benader een deskundige die jou kan helpen bij het vinden van de juiste oplossingen.
Wat is endometriose?
Bij endometriose groeit weefsel buiten de baarmoeder, dat lijkt op baarmoederslijmvlies.[1] Volgens de Endometriose Stichting kan endometriose op verschillende plaatsen voorkomen zoals op het buikvlies, de baarmoeder, blaas, darm en tussen de vagina en de endeldarm. Wat het gevolg hiervan kan zijn? Ontstekingen, verklevingen en littekenweefsel, wat gepaard kan gaan met pijn en andere klachten.
Meest voorkomende symptomen
De klachten verschillen per vrouw, de Nederlandse Endometriose Stichting beschrijft op hun website de volgende symptomen die kunnen wijzen op endometriose:
- Hevige menstruatiepijn
- Pijn tijdens of na seks
- Verminderde vruchtbaarheid
- Pijn bij het plassen of ontlasten, vooral tijdens menstruatie
- Problemen met de spijsvertering, zoals opgeblazen gevoel, diarree of verstopping.
Hormonale disbalans en leefstijl
Oestrogeen speelt een rol in de regulatie van de groei van endometriaal weefsel (het slijmvlies van de baarmoeder).[1] Gedurende de menstruatiecyclus en verschillende levensfasen van een vrouw werken oestrogeen en progesteron normaal gesproken in een goed uitgebalanceerde harmonie. Deze hormonen hebben elk een unieke rol en ondersteunen samen het vrouwelijke lichaam. Maar er zijn veel invloeden die deze natuurlijke flow kunnen verstoren:
- Chronische stress: Progesteron wordt omgezet in cortisol, waardoor er een tekort ontstaat.
- Leverproblemen: De lever breekt overtollig oestrogeen af, een overbelaste lever kan dit proces verstoren.
- Blootstelling aan xeno-oestrogenen: Chemische stoffen in plastic, cosmetica en bestrijdingsmiddelen beïnvloeden de hormoonhuishouding.
- De anticonceptiepil: Deze onderdrukt de natuurlijke aanmaak van progesteron.
- Insulineresistentie: Dit kan de balans tussen oestrogeen en progesteron verstoren.
- Leefstijl: Je leefstijl bestaat uit verschillende elementen en heeft een aanzienlijke invloed op je hormonale balans.
Laaggradige ontstekingen
Ontstekingsreacties in je lichaam kunnen bijdragen aan hormoon disbalans.[2] Wat kan ontstekingsreacties triggeren? Langdurige hoge insulinespiegels:
- Insuline is een hormoon dat helpt bij het reguleren van de bloedsuikerspiegel door glucose uit je bloed naar je cellen te transporteren. Wanneer insuline langere tijd in hoge hoeveelheden aanwezig is, bijvoorbeeld door het eten van veel suikers en geraffineerde koolhydraten, kan dit leiden tot insulineresistentie;
- Insulineresistentie betekent dat de cellen minder goed reageren op insuline, waardoor het lichaam meer insuline moet aanmaken om de bloedsuikerspiegel te reguleren;
- Deze verhoogde insulineproductie kan leiden tot een verhoogde productie van pro-inflammatoire cytokinen, dit zijn stoffen die ontstekingen bevorderen. Dit kan zorgen voor laaggradige ontstekingen in je lichaam, die vaak niet direct merkbaar zijn, maar die wel de werking van hormonen en andere lichaamsprocessen kunnen beïnvloeden. [3,4]
Oestrogeendominantie
Een oestrogeendominantie betekent niet noodzakelijk dat er een absolute overmaat aan oestrogeen is, maar eerder dat de balans tussen oestrogeen en andere hormonen is verstoord.
Wanneer oestrogeen relatief te hoog is in vergelijking met progesteron, kan dit leiden tot symptomen die kenmerkend zijn voor oestrogeendominantie, zelfs als de totale hoeveelheid oestrogeen binnen een normaal bereik ligt. Als je vermoedt dat je last hebt van oestrogeendominantie, is het belangrijk om je huisarts of specialist te raadplegen. Zij kunnen de symptomen en testresultaten evalueren en eventueel een behandelplan opstellen.
Om te bepalen of oestrogeendominantie een rol speelt, kun je je symptomen observeren en noteren. Het is raadzaam om met je bevindingen je arts te raadplegen, die mogelijk tests kan uitvoeren om meer inzicht te krijgen:
Hormonale bloedtests:
Je arts kan bloedtesten doen om je oestrogeen- en progesteronniveaus te meten. Bij oestrogeendominantie is er vaak een relatief hoog niveau van oestrogeen in vergelijking met progesteron.
Speekseltest:
Een speekseltest kan ook worden gebruikt om de niveaus van oestrogeen en progesteron te meten.
Wat kun je zelf doen?
Bekijk je leefstijl eens kritisch.
- Slaapritme en voldoende slaap: Een regelmatig slaapritme en voldoende slaap zijn belangrijk voor het herstel van je lichaam en het reguleren van je hormonen.
- Voedingspatroon: Wat je eet, maar ook hoe je eet, beïnvloedt je hormonen.
- Beweeggewoonten: Dagelijkse lichaamsbeweging heeft zowel invloed op je fysieke als mentale welzijn en speelt een rol in je hormonale balans.
- Buiten tijd doorbrengen: Blootstelling aan daglicht stimuleert de productie van serotonine, het ‘gelukshormoon’, melatonine, het ‘slaaphormoon’, en vitamine D. Dit heeft onder andere invloed op je slaap-waakcyclus en draagt bij aan je algehele welzijn.
- Stress: Langdurige stress kan je hormoonhuishouding verstoren.
Door deze factoren te onderzoeken, krijg je waardevolle inzichten. Vanuit deze inzichten kun je nieuwe gewoonten ontwikkelen om jouw natuurlijke lichaamsprocessen te ondersteunen, waaronder het in balans houden van je hormonen.
Voeding als basis
De Nederlandse Endometriose Stichting erkent dat voeding belangrijk is en verwijst naar een voedingspatroon dat ondersteunend kan zijn bij endometriose. Hoewel het geen echt specifiek ‘endometriose dieet’ is, vertoont het veel gelijkenissen met het Mediterrane dieet.
Mediterrane dieet:
Dit dieet wordt vooral geprezen vanwege verse onbewerkte voeding en gezonde vetten, en bestaat met name uit:
- Fruit: citrusvruchten, bessen, druiven, vijgen, granaatappel, meloenen en steenvruchten zoals perzik, abrikozen, nectarines en pruimen. En olijven! (Biologisch gezien een vrucht vanwege hun groeiwijze en zaadstructuur)
- Vis en zeevruchten
- Olijfolie: wil je pure olijfolie van de eerste persing? Upfront Olijfolie
- Noten en zaden
- Oergranen en volkoren: bulgur, farro (emmer), gerst, teff, spelt. En biologische volkoren pasta en biologisch volkoren brood om blootstelling aan pesticiden en kunstmatige chemicaliën te beperken.
- Peulvruchten
Deze voedingsmiddelen hebben een positieve werking op de hormonale gezondheid. Het dieet is rijk aan ontstekingsremmende vetzuren zoals omega 3. En een goede balans tussen omega 3 en omega 6 is wenselijk. De ideale verhouding ligt tussen 5:1 en 3:1, met een optimaal, maar tegenwoordig lastig, streven naar 1:1 verhouding.[5] Wil jij weten wat je ratio is? Je kunt zelf een thuistest afnemen. Wil je op een natuurlijke wijze voldoende omega 3 binnenkrijgen? Eet dan wekelijks voldoende makreel, haring, sardines en ansjovis.
Kies voor biologisch en kwaliteit
Focus op natuurlijke, onbewerkte ingrediënten. Kies voor biologisch en onbespoten voedsel. Biologische landbouw gebruikt geen glyfosaat, omdat het niet past binnen hun natuurlijke en milieuvriendelijke aanpak.
Vermijd liever zoveel mogelijk transvetten (bewerkte voedingsmiddelen), tarwe, suiker, soja en A1 zuivel. Kies liever voor A2 zuivel: afkomstig van oudere en oorspronkelijke koeienrassen zoals Guernsey- en Jersey-koeien, maar ook van geiten en schapen. In het mediterrane dieet wordt met beperkte mate kaas en yoghurt genuttigd, vaak van geiten- of schapenmelk.
In het mediterrane dieet wordt vlees met enige mate gegeten. Het wordt meestal 2 tot 3 keer per week geconsumeerd, met een voorkeur voor mager vlees zoals kip, kalkoen en in mindere mate rundvlees. Ook varkensvlees wordt genuttigd, dit komt doordat varkensvlees historisch gezien relatief goedkoop en gemakkelijk beschikbaar was, vooral in landelijke gebieden.
Het vlees wordt bereid met verse kruiden zoals basilicum, oregano, tijm en peterselie. Kruiden, specerijen, citroensap en knoflook worden vaak ingezet om gerechten op smaak te brengen, waardoor de behoefte aan toevoegingen zoals zout of suiker vermindert.
De kwaliteit van het vlees speelt een belangrijke rol. Er wordt vaak gekozen voor vlees van dieren die in de buitenlucht hebben geleefd, toegang hebben gehad tot zonlicht en met gras of ander natuurlijk voedsel zijn gevoerd. Dit draagt niet alleen bij aan een betere smaak, maar ook aan een meer bewuste en duurzame manier van eten.
Antioxidanten
Een voedingspatroon rijk aan antioxidanten is wenselijk, met name voeding rijk aan vitamines A, C, D, E en B12, evenals mineralen zoals calcium, kalium en magnesium, toont veelbelovende effecten bij endometriose.[6]
Hoewel ze niet specifiek kenmerkend zijn voor het mediterrane dieet zijn de kruisbloemige groenten aan te bevelen dankzij het stofje diindolylmethaan (DIM).[7] DIM kan ontstaan uit 3-indol-carbinol. De groenten die je kunt opnemen in je voedingspatroon zijn: broccoli (met name broccolikiemen of broccosprouts), bloemkool, alle andere kolen, paksoi, spruitjes, radijs, mierikswortel, tuinkers en waterkers.
Het mediterrane dieet draait niet alleen om wat je eet, maar ook om hoe je eet en dat is net zo belangrijk, misschien zelfs wel nog belangrijker:
Samen eten, genieten van maaltijden en bewust kiezen voor kwaliteit boven kwantiteit.
Is endometriose met een gezonde leefstijl dan opgelost? Nee. Endometriose kan niet volledig worden opgelost door een gezonde leefstijl, voor zover bekend. Gezonde voeding en gewoonten kunnen helpen om de symptomen beter te beheren, maar de aandoening zelf verdwijnt niet. Het is belangrijk om met een huisarts of specialist te overleggen voor een gepersonaliseerd behandelplan. Gezonde gewoonten kunnen ondersteunend zijn, maar zijn geen vervanging voor medische zorg.
Your Healthy Habit
Leefstijlveranderingen hoeven niet altijd grote stappen te zijn die je in één keer maakt. Dit is vaak moeilijk vol te houden. Maak het jezelf makkelijker door te starten met kleine stappen.
Kies één verandering die je wilt doorvoeren, richt je daarop en werk aan het omzetten van dit bewuste gedrag in een nieuwe gewoonte. Na verloop van tijd zal je brein het als vanzelfsprekend gaan ervaren. Dit proces heeft tijd nodig, dus wees geduldig.
Belangrijk: vertrouw niet alleen op motivatie. Zorg voor een plan dat je kunt volgen, zelfs op dagen dat motivatie ontbreekt. Vaak leidt één gezonde gewoonte vanzelf naar de volgende.
Bronnen:
- Vercellini, P., Vigano, P., Somigliana, E., & Fedele, L. (2014). Endometriosis: Pathogenesis and treatment. Nature Reviews Endocrinology, 10(5), 261–275.
- Lund, L., et al. (2009). Inflammatory cytokines and oestrogen in endometriosis. Reproductive BioMedicine Online, 18(3), 314-321.
- Hotamisligil, G. S. (2006). Inflammation and metabolic disorders. Nature, 444(7121), 860-867.
- Faghih, S., et al. (2020). The role of insulin in inflammation and chronic diseases. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 105(3), 967-975.
- Simopoulos, A. P. (2002). The importance of the ratio of omega-6/omega-3 essential fatty acids. Biomedicine & Pharmacotherapy, 56(8), 365-379.
- SOHF.nl, Stichting Ortho Health Foundation, Endometriose symptomen en behandeling – SOHF
- Rineke Dijkinga, Fyto-oestrogenen, natuurlijke regulatoren van de oestrogeenbalans – Rineke Dijkinga
