Kerstmis brengt familieleden samen, maar diezelfde gezelligheid kan spanningen oproepen. Waarom ontstaan er juist tijdens deze periode ruzies? Het is vaak een botsing tussen persoonlijke verlangens en het gevoel van verplichtingen. De sleutel ligt in begrip voor ieders plek in de ‘familiefontein’. Door die balans te respecteren en open te communiceren, kan kerst juist een moment zijn om banden te versterken.
De familiefontein
Familiebanden zijn net als een fontein, de bovenste laag voedt de lagen eronder, maar alles is verbonden. Elk familielid heeft zijn plek in de dynamiek, maar tijdens feestdagen zoals Kerstmis kan blijken hoe deze balans verstoord is. Oude frustraties en onuitgesproken verwachtingen borrelen naar de oppervlakte, vooral na alcoholinname. Het is dan net als een (champagne) fontein die plots overloopt.
Els van Steijn, de auteur van het boek ‘De Fontein, vind je plek’, gebruikt de metafoor van een fontein om uit te leggen hoe familiesystemen functioneren en hoe je jouw plek binnen dat systeem kunt vinden. Het idee is dat iedereen zijn plek in de ‘fontein van het leven’ heeft, en dat het erkennen van die plek harmonie en balans kan brengen. Haar boek is gebaseerd op inzichten uit systemisch werk en familieopstellingen. En haar werk is geliefd omdat het praktische handvatten biedt om inzicht te krijgen in je familiedynamiek en persoonlijke ontwikkeling.
Moeder en kind: De onzichtbare verwachtingen
Een voorbeeld van onuitgesproken verwachtingen. Een moeder kijkt uit naar kerst, eindelijk komt haar zoon met zijn gezin naar haar huis. Ze heeft alles tot in de puntjes voorbereid, van zijn favoriete gerechten tot een zorgvuldig versierde kerstboom. Maar wanneer haar zoon arriveert, lijkt hij afstandelijk. Hij zit veel op zijn telefoon en toont weinig interesse in haar en haar inspanningen. De moeder voelt zich teleurgesteld en denkt dat hij haar niet waardeert.
De zoon, aan de andere kant, voelt zich juist overweldigd. Hij heeft een drukke baan en ervaart de bezoeken aan huis als een terugkeer naar oude patronen waarin hij nooit helemaal zichzelf kon zijn. Voor hem voelt het alsof zijn moeder verwachtingen heeft die hij nooit volledig kan waarmaken.
In deze situatie ontstaan de spanningen door de onuitgesproken verwachtingen van beide kanten. De moeder zoekt verbinding via zorg en traditie, terwijl de zoon vrijheid, autonomie en rust nodig heeft. Als beiden kunnen uitspreken wat ze nodig hebben, de moeder haar behoefte aan aandacht en de zoon zijn behoefte aan rust, kan het samenzijn tijdens kerst veranderen van frustratie voor beiden naar een moment van verbinding.
Hoe spreek je onuitgesproken verwachtingen uit?
Het uitspreken van gevoelens en verwachtingen kan spannend zijn, zeker binnen een familie. Hier zijn een paar tips om dit op een liefdevolle en respectvolle manier te doen:
1. Kies het juiste moment
Kies een rustig moment. Begin het gesprek vóór de kerstdrukte, bijvoorbeeld tijdens een wandeling of bij een kop koffie.
2. Gebruik ‘ik’-boodschappen
Zeg wat je voelt zonder de ander te beschuldigen. In plaats van: “Jij bent nooit echt aanwezig,” kun je zeggen: “Ik voel me soms een beetje verdrietig als ik merk dat we niet echt met elkaar praten.”
3. Nodig de ander uit zijn of haar beleving, gedachten of behoeften te delen
Geef ruimte aan de ander door vragen te stellen zoals: “Hoe zie jij dit? Wat zou jij fijn vinden tijdens de feestdagen? Waar heb jij behoefte aan?” Dit laat zien dat je openstaat voor hun beleving.
4. Blijf dicht bij je eigen gevoel, blijf open en respectvol
Spreek eerlijk, maar blijf mild. Bijvoorbeeld: “Ik wil heel graag dat kerst voor ons allebei fijn is. Hoe kunnen we dat samen doen?”
5. Zoek naar een oplossing samen
In plaats van het gesprek af te sluiten met een punt, eindig je met een gezamenlijke actie. Bijvoorbeeld: “Hoe zouden we het dit jaar samen kunnen invullen, zodat het beter aansluit bij wat we allebei nodig hebben?”
Het belangrijkste is dat beide partijen zich gehoord voelen. Alleen al het uitspreken van wat er leeft, kan spanning verminderen en de band versterken.
Je hebt durf en kwetsbaarheid nodig om echt te verbinden, maar door die stap te zetten, kan kerst het begin zijn van een diepere en authentiekere relatie.
